Przygotowanie do zawodu i perspektywy zatrudnienia

Archive for Czerwiec, 2013

Układ oddechowy

Budowa układu oddechowego

uklad oddechowy 1

Układ oddechowy składa się z wielu narządów, różniących się budową, a także funkcjami, które pełnią.
Dzieli się on na dwa odcinki:
– górny
– dolny

Do górnego zalicza się jamę nosową i gardło.

Do dolnego – krtań, tchawicę, prawe i lewe oskrzele główne oraz drzewiasto rozgałęziony system wewnątrz-płucnych dróg oddechowych utworzony przez kolejne generacje małych oskrzeli i oskrzelików, a kończący się pęcherzykami płucnymi, w których odbywa się wymiana gazowa.

Jama nosowa ma za zadanie oczyszczanie, ogrzewanie i nawilżanie powietrza.

Fizjologicznie powietrze pobierane jest przez nozdrza (oddychanie przez usta jest niefizjologiczne, a jama ustna nie jest fizjologiczną częścią układu oddechowego).

Dostaje się ono do oddzielonych przegrodą przewodów jamy nosowej, które wraz ze znajdującymi się w nich 4 parami małżowin oraz z układem powietrznych komór, zwanych zatokami przynosowymi, stanowią przestrzeń, gdzie podlega wstępnemu oczyszczeniu, nawilgoceniu i ogrzaniu.

Powierzchnia jamy nosowej wyścielona jest błoną śluzową, której główna część tworzy okolicę oddechową. W tej dobrze ukrwionej błonie znajdują się liczne gruczoły wydzielające śluz i płyn surowiczy, tworzące na jej powierzchni dodatkową warstwę, na której osadzają się zanieczyszczenia wdychanego powietrza.

Niewielka część błony śluzowej jamy nosowej tworzy tzw. okolicę węchową, zaopatrzoną w wyspecjalizowany nabłonek węchowy oraz gruczoły węchowe. Dzięki nim człowiek potrafi odróżniać zapachy.

Jama nosowa poprzez tylne nozdrza łączy się z gardłem, kilkunastocentymetrowym nieparzystym narządem, stanowiącym przede wszystkim część układu pokarmowego.

Nieprawidłowości w budowie i funkcji górnej części gardła, a także podniebienia, które oddziela jamę ustną od nosa, powodują chrapanie w czasie snu, a niekiedy są przyczyną przejściowego zamykania drogi oddechowej i niebezpiecznych dla zdrowia bezdechów.

Gardło jest bardzo dobrze umięśnione, ma warstwę okrężną i podłużną mięśni, które tworzą zwieracze i dźwigacze gardła. Dzięki mięśniom gardła dochodzi w czasie aktu połykania pokarmów  do zamknięcia dróg oddechowych.

W gardle znajdują się liczne skupiska tkanki limfatycznej: migdałki, tworzące limfatyczny pierścień gardłowy Waldeyera. Są one bardzo ważnym składnikiem układu odpornościowego. Przód gardła stanowi jego część krtaniową. Bardzo ważnym elementem fizjologicznie z nim związanym jest nagłośnia, ruchoma chrząstka, która anatomicznie właściwie zalicza się do kolejnego odcinka dróg oddechowych – krtani. Nagłośnia w czasie połykania pokarmów zamyka wejście do krtani.

Gardło jest wyścielone błoną śluzową. W jego części nosowej błona ma taką samą budowę jak jama nosowa, w pozostałych częściach śluzówka ma budowę odmienną, charakterystyczną dla górnego odcinka przewodu pokarmowego.

W gardle następuje skrzyżowanie drogi oddechowej z drogą pokarmową. Istnieją jednak specjalne mechanizmy, które zabezpieczają bezkolizyjne funkcjonowanie obu dróg. Dzięki nim rzadko w warunkach pełnego zdrowia zdarza się, by fragmenty pożywienia trafiły do niżej położonych odcinków dróg oddechowych: krtani i tchawicy. Ochrona dróg oddechowych przed zachłyśnięciem jest szczególnie ważna wtedy, gdy człowiek śpi i nie sprawuje świadomie kontroli nad swoim ciałem.

Krtań – chrzęstny instrument

Wdychane powietrze z gardła przedostaje się do krtani – długiego na 4-6 cm przewodu zbudowanego z kilku rodzajów chrząstek, z których najważniejsza jest chrząstka tarczowata. Chrząstki tworzą szkielet krtani, który stanowi podporę dla aparatu głosowego.

Chrząstki krtani są między sobą połączone stawami lub zrostami więzadłowymi (więzadłami). Cały system połączeń międzychrząstkowych sprawia, że krtań jest narządem zwartym i mocnym, ale mającym także określoną ruchomość potrzebną do kształtowania barwy i brzmienia głosu. Ważną rolę w czynności krtani odgrywają mięśnie – zwieracze, rozwieracze i napinacze warg głosowych.

Wnętrze krtani złożone jest z trzech jam – górnej, pośredniej i dolnej. Górna łączy się z gardłem, pośrednia jest miejscem powstawania głosu; tam bowiem znajdują się wargi głosowe, lewa i prawa, tworzące tzw. głośnię. Ostry brzeg błony śluzowej warg głosowych tworzy fałdy głosowe, zwane inaczej strunami głosowymi. Pomiędzy nimi znajduje się szpara głośni, długości ok. 23 mm u mężczyzn i 18 mm u kobiet. Szpara głośni w fizjologicznych warunkach nigdy nie jest zamknięta. Powietrze zawsze może swobodnie przejść do dalszej części dróg oddechowych tchawicy.

Powierzchnia wewnętrzna krtani jest wyścielona błoną śluzową o budowie typowej dla dróg oddechowych, a więc składającą się z nabłonka wielorzędowego z obecnością będących w ciągłym ruchu mikrokosmyków, zawierającą liczne gruczoły produkujące śluz i płyn surowiczy, chroniące krtań przed wysychaniem i zanieczyszczeniami z wdychanego powietrza.

Tchawica ma kształt pierścieniowatej rurki.

Krtań bezpośrednio łączy się z tchawicą, kilkunastocentymetrową cewką (rurką), nieco spłaszczoną w wymiarze przednio-tylnym. Jej wymiar poprzeczny wynosi 15-20 mm. Zbudowana jest z ok. 20 okrężnych, podkowiastych chrząstek, ułożonych jedna nad drugą, tkwiących w mocnej łączno-tkankowej błonie włóknistej. Z tyłu ściana tchawicy jest mniej zwarta i ma charakter błoniasty. W ścianie tchawicy znajdują się pasma okrężnych włókien mięśniowych wpływających na stan napięcia ściany. Od środka tchawica wyścielona jest typową dla układu tkanką śluzową z nabłonkiem wielorzędowym migawkowym, którego migawki poruszają się w kierunku krtani, oraz z licznymi gruczołami produkującymi śluz i płyn surowiczy, które – tak jak w jamie nosowej i krtani – tworzą najbardziej wewnętrzną warstwę pochłaniającą zanieczyszczenia i nawilżającą napływające w czasie wdechu powietrze. Migawki poruszają się z szybkością 3-10 razy na sekundę. Wytwarzany śluz przesuwa się z dużą szybkością. Mechanizm migawkowy jest bardzo wydajny. Dzięki niemu powietrze w tchawicy (i dalej – w oskrzelach) bardzo intensywnie oczyszcza się.

Tchawica w dolnym swym końcu dzieli się na dwa duże oskrzela:
– prawe
– lewe.

W miejscu rozdwojenia od wewnątrz znajduje się charakterystyczna ostroga, wzmacniająca zarówno tchawicę, jak i oskrzela główne. Kąt rozdwojenia tchawicy jest różny i waha się od 50 do 100 stopni. Oskrzela główne mają identyczną budowę ściany jak tchawica, tj. mają podkowiaste chrząstki zanurzone w zwartej tkance włóknistej; są tylko od niej węższe. Mają także okrężne włókna mięśniowe.

Prawe oskrzele ma większą średnicę od lewego, za to lewe jest od prawego dłuższe.

Oskrzela główne stanowią ostatni zewnątrzpłucny odcinek dróg oddechowych.

Płuca są parzystym narządem, w którym zachodzi wymiana gazowa.

Proces ten jednak nie odbywa się w każdej części płuc.

Wyróżnia się w nich bowiem:

składnik oskrzelowy, służący do przewodzenia powietrza

składnik pęcherzykowy, w którym ma miejsce ostatnia faza oddychania zewnętrznego, czyli wymiana gazowa.

Płuca wypełniają całą klatkę piersiową, oprócz jej centralnej części – śródpiersia, w którym znajduje się serce, duże naczynia krwionośne, tchawica, przełyk, tarczyca. Otoczone są opłucną, podwójną dwublaszkową błoną surowiczą z przestrzenią opłucnową wewnątrz, oddzielającą płuca od klatki piersiowej. W jamie opłucnowej znajduje się niewielka ilość płynu surowiczego.

Z wyglądu płuca przypominają zaokrągloną u góry piramidę, której podstawa oparta jest na przeponie, a zaokrąglony szczyt sięga do pierwszego żebra i obojczyka. Od strony śródpiersia mają wgłębienie na ok. 2 cm.

Jest to wnęka płuca, czyli miejsce wypełnione przez korzeń płuca, na który składają się:
– oskrzela
– naczynia krwionośne
– naczynia limfatyczne
– nerwy.

W płucach oskrzela tworzą drzewiasto rozgałęziający się system. Każde kolejne oskrzele ma coraz mniejszą średnicę. Budowa ich ściany jest dość podobna do budowy tchawicy i dużych płatowych oskrzeli; chrząstki nie tworzą podkowiastych pierścieni, lecz są zwykłymi nieregularnymi płytkami.

Bardzo ważną rolę zaczyna tu odgrywać warstwa mięśniowa. Napięcie mięśni, regulowane przez autonomiczny układ nerwowy, w zasadniczym stopniu decyduje o średnicy światła oskrzela. Najmniejsze oskrzela posiadające jeszcze chrząstkę mają średnice 1-1,5 mm. Od nich odchodzą oskrzeliki – już bez chrząstek, a po kolejnych 5 podziałach pojawiają się oskrzeliki oddechowe, w których ścianie znajdują się pęcherzyki płucne.

Po kilkakrotnym podziale tych oskrzelików pojawiają się przewody pęcherzykowe prowadzące wprost do pęcherzyków płucnych.

Układ końcowych odcinków dróg oddechowych ma charakter groniasty. Grono stanowi podstawową jednostkę anatomiczną i fizjologiczną płuca. Większa liczba gron tworzy zrazik, a zraziki tworzą segmenty, te zaś – płaty.

Lewe płuco jest dwupłatowe (górny i dolny płat), prawe – trzypłatowe (górny, środkowy i dolny płat).

Pęcherzyki płucne

Wnętrze dróg oddechowych wyścielone jest błoną śluzową z licznymi gruczołami produkującymi śluz, tworzącymi cienką warstwę ochronną. Pęcherzyki płucne mają kształt kulisty, czasem – w wyniku ucisku sąsiadów – półkulisty lub wielościenny. Utworzone są z komórek nabłonkowych otoczonych cienkim zrębem łącznotkankowym, w którym znajduje się sieć naczyń włosowatych. Ściana pęcherzyka płucnego wraz ze ścianą naczynia włosowatego tworzą tzw. barierę włośniczkowo-pęcherzykową, przez którą tlen dyfunduje (przenika) do krwi, podczas gdy z krwi do światła pęcherzyków przedostaje się dwutlenek węgla. Liczba pęcherzyków płucnych jest ogromna, bo wynosi ok. 300 milionów. Tworzą one aż 100 m2 powierzchni oddechowej.

Płuca, ze względu na swoją funkcję, są w szczególny sposób unaczynione.

Dociera do nich krew tętnicza, ale pozbawiona tlenu, pompowana przez prawą komorę serca. Do płuc dociera w ciągu jednej minuty tyle samo krwi, ile dochodzi do wszystkich pozostałych narządów krwi tłoczonej przez lewą komorę. Jest to możliwe tylko dlatego, że naczynia tętnicze płuc mają słabo rozwiniętą warstwę mięśniową i są bardzo podatne na rozciąganie; mają ogromną pojemność.

Wdech i wydech

Siłą napędową jest różnica ciśnień, jaka wytwarza się podczas wdechu pomiędzy pęcherzykami płucnymi a jamą ustną. Wskutek rozszerzenia klatki piersiowej ciśnienie w jej wnętrzu staje się niższe niż panujące w danym momencie w atmosferze. Wytworzenie podciśnienia jest możliwe dlatego, że klatka piersiowa w czasie wdechu rozszerza się szybciej niż płuca. Zachodzi zjawiska ssania powietrza do drzewa oskrzelowego. Płuca jednak podążają za klatką piersiową, dzięki niewielkiej ilości płynu w jamie opłucnowej utworzonej przez blaszki opłucnej, choć ich pęcherzykowa struktura, zwłaszcza niemal kulisty kształt pęcherzyków, jest powodem działania napięcia powierzchniowego naturalnie zmierzającego do zmniejszania, a nie zwiększania objętości.

Głównym mięśniem wdechowym jest przepona oddzielająca klatkę piersiową od jamy brzusznej. Inne mięśnie oddechowe mają mniejsze znaczenie i są uruchamiane dopiero w czasie większego wysiłku. Wdech jest czynną fazą oddychania zewnętrznego. Wydech ma charakter bierny. Pierwotnie poszerzona klatka piersiowa i płuca powracają do swoich rozmiarów dzięki zjawisku odkształcenia sprężystego. W spoczynku człowiek oddycha z częstością 12-14 wdechów na minutę. Z każdym wdechem wprowadza do płuc ok. 500 ml powietrza. Oznacza to, że w ciągu minuty wprowadza do płuc 6 litrów powietrza.

Płuca mają ogromną rezerwę. Podczas najbardziej natężonego wdechu można do nich wprowadzić ok. 2500-3000 ml powietrza. Tak się zdarza podczas bardzo natężonej pracy fizycznej.

Pojemność życiowa płuc (mierzona od położenia maksymalnego wydechu do położenia maksymalnego wdechu) zdrowego młodego mężczyzny wynosi ok. 4500-5000 ml. U kobiet jest ona nieco mniejsza. W płucach stale, niezależnie od fazy oddychania zalega ok. 1500 ml powietrza. Oznacza to, że całkowita pojemność płuc wynosi ok. 6000 ml.

Istnienie zalegającego powietrza w płucach zapewnia stabilność składu gazowego w pęcherzykach płucnych i sprawia, iż dyfuzja (przenikanie) gazów dla każdego z nich z osobna zawsze ma ten sam kierunek: tlenu – z pęcherzyków do krwi, dwutlenku węgla zaś – z krwi do pęcherzyków i na zewnątrz. W czasie wdechu część powietrza wprowadzonego do dróg oddechowych nie dociera do pęcherzyków płucnych, wypełniając drogi oddechowe. Jest to tzw. przestrzeń martwa, której objętość wynosi ok. 150 ml. Efektywnej wymianie gazowej poddane jest w spoczynku 350 ml powietrza.

Czynność oddechowa jest kontrolowana i regulowana przez ośrodkowy układ nerwowy.

W rdzeniu przedłużonym znajdują się centra oddechowe, które sterują pracą mięśni oddechowych.

Człowiek oddycha spontanicznie, mimowolnie. Nie oznacza to jednak, że nie ma on wpływu na głębokość i częstość oddychania – tak, jak się to dzieje z czynnością serca, która nie jest świadomie kontrolowana przez korę mózgową.

Podstawową rolę w kontroli oddychania odgrywają sprzężenia zwrotne, związane z panującymi we krwi ciśnieniami tlenu i dwutlenku węgla. Czujnikami tych ciśnień są receptory znajdujące się w dużych tętnicach: w aorcie i tętnicy szyjnej. Spadek ciśnienia tlenu i/lub wzrost ciśnienia dwutlenku węgla we krwi tętniczej powoduje w drodze odruchu pobudzenie centrów oddechowych w rdzeniu przedłużonym. Stamtąd płyną pobudzenia zwiększające aktywność i wysiłek mięśni oddechowych i w rezultacie – poprawę wentylacji, czego efektem jest powrót do ciśnienia gazów we krwi do poziomu zapewniającego prawidłowe oddychanie tkankowe.

 Oddychanie jest jednym z najważniejszych przejawów życia i polega na pobieraniu przez żywą istotę tlenu z atmosfery i oddawaniu do niej dwutlenku węgla. Tlen, zawarty w powietrzu, jest niezbędny do uzyskiwania przez niemal każdy żywy organizm życiowej energii.

Człowiek ze względu na swą skomplikowaną wielonarządową budowę musi mieć osobny układ oddechowy, zapewniający sprawne dostarczanie tlenu do tkanek i oddawanie stamtąd do atmosfery dwutlenku węgla. (jest to oddychanie zewnętrzne, w odróżnieniu od wewnętrznego, które ma miejsce w naszych tkankach).

Oddychanie pozornie wydaje się nieskomplikowane – jest przecież nieodłączną częścią naszego życia. Oddychamy od chwili narodzin, a organizm za nas reguluje i pracuje nad oddechem. Wysiłek, stres, choroba wiążą się z przyśpieszonym oddechem, bo tylko tak można zaopatrzyć organizm w tlen, wyrównać niedobory niezbędnego dla nas życiodajnego paliwa.

Niekiedy nie zdajemy sobie sprawy z tego, że oddychamy bardzo płytko, wykorzystując w niewielkim stopniu pojemność naszych płuc. Jednym z pierwszych powikłań występujących u pacjentów unieruchomionych (długotrwale leżących) są powikłania ze strony układu oddechowego.

Ćwiczenia oddechowe usprawniają pracę układu krwionośnego i dotleniają mózg. Praca mięśni oddechowych wspomaga pracę narządów wewnętrznych.

Często po zabiegach operacyjnych, gdzie konieczna była intubacja pacjenta, albo u osób przewlekle chorych (długotrwale leżących), w układzie oddechowym dochodzi do zalegań. Wydzielina w drzewie oskrzelowym w połączeniu z unieruchomieniem w łóżku, powoduje często wyraźne spłycenie oddechu i bardzo szybko może doprowadzić do powstawania powikłań ze strony układu oddechowego. Stąd tak ważne są ćwiczenia oddechowe. Są łatwe i nie ma do nich przeciwwskazań, a znacznie przyśpieszają zdrowienie i wpływają na lepsze samopoczucie.

Zanim rozpocznie się właściwe ćwiczenia, należy nauczyć pacjenta właściwego oddychania.

Dla lepszej samokontroli polecamy położyć jedną rękę na brzuchu, drugą na klatce piersiowej. W czasie wdechu brzuch powinien unosić się do góry, przy wydechu obniżać. Klatka piersiowa powinna pozostać nieruchoma. Jeśli w czasie oddychania pracuje brzuch mówimy o tak zwanym oddechu przeponowym. Jest on efektywniejszy i typowy dla sposobu oddychania mężczyzn. Kobiety raczej oddychają torem piersiowym – w czasie wdechu klatka piersiowa unosi się. Tor piersiowy jest czasem wykorzystywany w ćwiczeniach, jeśli pacjent ma rozległe blizny i bolesności w okolicach brzucha i narządów jamy brzusznej.

Najczęściej w ćwiczeniach oddechowych wykorzystywany jest tor przeponowy. Wdech należy wykonywać nosem, wydech przez otwarte usta. Wydech powinien być dłuższy od wdechu. Wydłużony wydech powoduje odruchowy efektywniejszy wdech, co usprawnia wentylację całego organizmu. Ćwiczenia oddechowe można wykonywać w różnych pozycjach. W zależności od układu ciała mobilizowane są do pracy inne partie płuc. W przypadku schorzeń układu oddechowego stosuje się pozycje drenażowe, które ułatwiają oczyszczenie dróg oddechowych z zalegającej wydzieliny. Często przed właściwymi ćwiczeniami oddechowymi stosuje się inhalcję i oklepywanie klatki piersiowej. Proste ćwiczenia mogą więc mieć charakter leczniczy, uspokajający lub zapobiegawczy.

Gimnastyka oddechowa ma wszechstronne zastosowanie w fizjoterapii oraz w terapii logopedycznej. Pamiętać jednak należy, aby w trakcie ćwiczeń nie doprowadzić do zjawiska hiperwentylacji, bowiem zbyt intensywne oddychanie, albo zbyt duża ilość powtórzeń może doprowadzić do zawrotów głowy, uczucia duszności, a nawet do omdleń. Jedno ćwiczenie powtarzamy więc 3-4 razy i robimy przerwę, podczas której pacjent oddycha spokojnie swoim rytmem oddechu. W czasie prowadzenia ćwiczeń nie narzuca się tempa (oddech powinien być indywidualny), bo każdy człowiek ma swój własny rytm oddechu. Zdarza się, że w czasie nauki prawidłowego oddechu nie można wyegzekwować od pacjenta poprawnego schematu oddechowego. Pacjent zapomina, że wdech ma być wykonany nosem, zatrzymuje powietrze zanim zrobi wydech, spłyca niekiedy oddech, gdy bardzo chce go wykonać poprawnie.

Jest na to prosty sposób. Do pustej plastikowej butelki należy nalać wodę. Do butelki wkładamy rurkę i polecamy pacjentowi wziąć wdech nosem, a następnie wykonać długi wydech do butelki – ćwiczenie zwane gotowaniem wody. To prosty sposób na prawidłową gimnastykę oddechową. Często jest to jedyna możliwość przeprowadzenia ćwiczeń oddechowych, zwłaszcza u osób, z którymi utrudniony jest kontakt (ludzie starsi, małe dzieci, osoby upośledzone umysł).

Rodzaje ćwiczeń oddechowych

ćwiczenia oddechowe z natężonym wydechem – polecamy pacjentowi w czasie wydechu dmuchnąć tak, jakby chciał zdmuchnąć świeczkę, czyli krótko i mocno.

ćwiczenia oddechowe z oporem – reguły oporowany jest wydech, co kompensacyjnie usprawnia i pogłębia kolejny wdech: syczenie, gwizdanie, dmuchanie przez ściągnięte usta, to tylko niektóre możliwości wydechu z oporem.

ćwiczenia oddechowe wspomagane stosowane są przy obniżonej sprawności układu oddechowego. Wspomaganie wykonane poprzez współruchy kończyn górnych w czasie rytmu oddechowego. Wdech połączony z ruchem kończyn górnych w bok, wydech ze skrzyżowaniem ich na klatce piersiowej znacznie ułatwia i pogłębia oddech; wspomaganie może wykonywać terapeuta. Układa ręce po bokach, na dolnych żebrach pacjenta i w czasie wydechu wykonuje delikatny ucisk żeber ułatwiając jednocześnie pracę klatki piersiowej.

ćwiczenia Kohlarauscha wykorzystywane są w celu mobilizacji dolnych płatów płuc z jednoczesnym unieruchomieniem obręczy barkowej. Wykonuje się je po zabiegach operacyjnych przebiegających z rozcięciem mostka. Często tacy pacjenci spłycają oddech, co spowodowane jest bólem, lub strachem. Ćwiczenia Kohlarauscha wykonuje się na krześle. Polecamy pacjentowi chwycić się oburącz za siedzenie (unieruchomienie obręczy barkowej) – w tej pozycji wykonujemy typowe ćwiczenia oddechowe.

Gimnastyka oddechowa stanowi znakomitą profilaktykę powikłań ze strony układu oddechowo-krążeniowego.

Reklamy

Narząd słuchu i równowagi

Narząd słuchu i równowagi

uchodos

Ucho odbiera fale dźwiękowe, przekształca je w drgania mechaniczne, a drgania w impulsy nerwowe. Odpowiada także za zmysł równowagi (błędnik). Ucho jest więc jednocześnie narządem słuchu i równowagi. Zmysł słuchu charakteryzuje się zdolnością do rejestracji fal dźwiękowych o określonej częstotliwości, rozpoznaje także ich kierunek, natężenie, ton i barwę.

Ucho składa się z trzech części:
– ucha zewnętrznego
– ucha środkowego
– ucha wewnętrznego.

Ucho zewnętrzne występuje jedynie u ssaków. Ucho zewnętrzne i środkowe odpowiadają głównie za słuch, ucho wewnętrzne – także za równowagę. Wychwytuje fale dźwiękowe, wzmacnia je i kieruje na błonę bębenkową.

Ucho zewnętrzne składa się z:
– małżowiny usznej
– przewodu słuchowego zewnętrznego
– powierzchni zewnętrznej błony bębenkowej.

Małżowina uszna jest to fałd skórny rozpięty na elastycznym rusztowaniu z tkanki chrzęstnej. Jej kształt jest przystosowany do zbierania fal dźwiękowych i kierunkowania ich do przewodu słuchowego zewnętrznego. Przewód słuchowy zewnętrzny to kanał doprowadzający fale dźwiękowe do błony bębenkowej, o długości ok. 26-30 mm i średnicy ok. 7 mm. Przewód słuchowy zlokalizowany jest w kości skroniowej. Dochodzi on do błony bębenkowej. Jest on zbudowany z tkanki chrzęstnej oraz kostnej. Pokryty jest od wewnątrz skórą, zawierającą gruczoły woskowinowe, której zadaniem jest wydzielanie woskowiny (wydzieliny zapobiegającej dostaniu się zanieczyszczeń do przewodu słuchowego), oraz włosków rozprowadzających woskowinę. Na jego końcu znajduje się błona bębenkowa.

Ucho środkowe to niewielka przestrzeń w czaszce wypełniona powietrzem. Jego zadaniem jest mechaniczne wzmocnienie i doprowadzenie fal dźwiękowych do ucha wewnętrznego (poprzez okienko owalne). Część drgań przechodzi też bezpośrednio na okienko okrągłe.

W skład ucha środkowego wchodzą:
– błona bębenkowa
– jama bębenkowa
– trzy kosteczki słuchowe (młoteczek, kowadełko, strzemiączko)
– trąbka słuchowa (trąbka Eustachiusza)
– powierzchnia zewnętrzna okienka owalnego.

Błona bębenkowa oddziela przewód słuchowy zewnętrzny od ucha środkowego, zamienia fale dźwiękowe w drgania mechaniczne, pobudzając kosteczki słuchowe. Jama bębenkowa to przestrzeń powietrzna zawierająca trzy kosteczki słuchowe, mięśnie ucha środkowego oraz przebiegające w tej okolicy naczynia i nerwy. Jama bębenkowa ograniczona jest ona od strony zewnętrznej błoną bębenkową, od strony wewnętrznej natomiast ścianą kostną ucha wewnętrznego. Łączy się z gardłem trąbką słuchową. Dzięki temu możliwe jest wyrównywanie ciśnienia po obu stronach błony bębenkowej. Młoteczek z jednej strony łączy się z błoną bębenkową, a z drugiej strony łączy się z kowadełkiem, kowadełko ze strzemiączkiem, a ono z kolei łączy się z błoną okienka owalnego. Ich zadaniem jest wzmocnienie drgań błony bębenkowej i doprowadzenie ich do ucha wewnętrznego. Kosteczki słuchowe są najmniejszymi kośćmi organizmu ludzkiego. Trąbka Eustachiusza to kanał łączący ucho środkowe z gardłem, o długości ok. 35 mm. Normalnie otwarta jest jedynie jej wąska część, ale przekrój może się zwiększać, by wyrównać ciśnienie powietrza w uchu. Jest to droga, którą mogą wnikać patogeny lub szerzyć się procesy zapalne (zapalenie ucha środkowego).

Ucho wewnętrzne to najbardziej skomplikowany odcinek narządu słuchu. Składa się z przestrzeni wewnątrz kości czaszki, zwanych błędnikiem kostnym. Część błędnika przylegającego do ucha środkowego to przedsionek. We wnętrzu błędnika kostnego mieści się błędnik błoniasty, który wypełniony jest płynem oraz zawiera ziarenko węglanu wapnia – otolit. Jest to narząd równowagi. Jego funkcją jest informowanie o położeniu ciała w przestrzeni. Przestrzeń pomiędzy błędnikiem kostnym, a błędnikiem błoniastym wypełnia płyn, zwany przychłonką. Błędnik błoniasty wypełnia natomiast śródchłonka. Łączą się z nim ślimak i kanały półkoliste. Kanały półkoliste służą do rejestrowania zmian położenia ciała i są narządem zmysłu równowagi. Ruchy ciała i głowy powodują przemieszczanie się płynu i substancji galaretowatej aparatu przedsionkowego, co wywołuje pobudzenie komórek zmysłowych. Powstają impulsy nerwowe przekazywane nerwem równowagi do mózgu, gdzie są analizowane. Ślimak to zwinięty kanał zawierający właściwy narząd słuchu. Jego funkcja to odbieranie drgań cieczy i wzbudzanie impulsów nerwowych, które dalej nerwem słuchowym biegną do ośrodka słuchu.

Ucho wewnętrzne składa się z:
1. Błędnika kostnego (przedsionek, ślimak, i trzy kanały półkoliste)
2. Błędnika błoniastego (woreczek i łagiewka – położne są w przedsionku kostnym)
Wyróżniamy tu także trzy kanały półkoliste, które kończą się bańkami błoniastymi, oraz przewód ślimakowy.

Elementy odpowiedzialne za słuch:
Okienko owalne przedsionka, czyli błona stykająca się bezpośrednio ze strzemiączkiem, ułatwiająca przejście drgań z ucha środkowego do wnętrza ślimaka. Drgania przechodzą do zewnętrznej komory ślimaka.
Okienko okrągłe to błona niestykająca się z zewnątrz z żadną z kostek, ale również mogąca przekazywać niewzmocnione drgania do wnętrza ślimaka.
Ślimak to najważniejsza część ucha wewnętrznego.

Z wyglądu przypomina muszlę. Jest to długi, zwężający się kanał kostny, zwinięty spiralnie i wypełniony w całości płynem, w którym zawieszone są otolity (kryształki CaCO3). W środku przedzielony jest dwiema błonami: błoną podstawową i błoną przedsionkową (Reisnera). Dzielą one ślimak na trzy komory nazywane schodami przedsionka, ślimaka i bębenka. Wewnątrz schodów ślimaka znajduje się narząd Cortiego, który zamienia pobudzenia znajdujących się na nim rzęsek w impulsy nerwowe. Zniszczenie narządu Cortiego powoduje całkowitą głuchotę.

Elementy odpowiedzialne za równowagę
– kanały półkoliste
– woreczek
– łagiewka

Kanały półkoliste, woreczek oraz łagiewka to właściwy narząd równowagi. Rejestrują one zmiany wywołane ruchami ciała i głowy. Kanały posiadają bańkowate zakończenia, które są pokryte komórkami zmysłowymi. Komórki te reagują na przyspieszenie kątowe. W przedsionku zlokalizowane są łagiewka i woreczek. Zawierają one nabłonek nerwowy z komórkami zaopatrzonymi we włoski. Komórki zmysłowe pokrywa galaretowata błona, na której znajdują otolity, czyli kryształki CaCO3. Komórki zmysłowe woreczka i łagiewki są receptorami grawitacji i przyspieszenia liniowego. W wyniku działania siły ciężkości i przyspieszenia, komórki zmysłowe narządu równowagi ulegają podrażnieniu. W bańkach kanałów półkolistych bodziec wywoływany jest pod wpływem przemieszczającej się śródchłonki. Powstające potencjały są przekazywane przez nerw przedsionkowo-ślimakowy do rdzenia przedłużonego. Ośrodkowy układ nerwowy przetwarza impulsy na wrażenia o położeniu ciała w przestrzeni. Bodźce z narządu równowagi przekazywane są do mięśni poruszających gałkami ocznymi, a także do mięśni szyi, tułowia i kończyn.

Asertywność

Asertywność – termin w psychologii oznaczający posiadanie i wyrażanie własnego zdania oraz bezpośrednie wyrażanie emocji i postaw w granicach nienaruszających praw i psychicznego terytorium innych osób, ale także obrona własnych praw w sytuacjach społecznych – bez zachowań agresywnych. Osoba asertywna ma jasno określony cel i potrafi kontrolować własne emocje, nie poddaje się łatwo manipulacjom i naciskom emocjonalnym innych osób.

Asertywność wyraża się umiejętnością bezpośredniego przekazywania własnych opinii, przekonań, poglądów i potrzeb, a także łatwością swobodnego dzielenia się wiedzą o swoich priorytetach i wyznawanym systemie wartości. Istotą zachowania asertywnego jest także umiejętność odmawiania, mówienia „NIE” w sposób pewny, zdecydowany, a jednocześnie nieuwłaczający godności innych osób – i zawsze z podaniem konkretnej przyczyny odmowy.

asert

Asertywność to:
– umiejętność wyrażania opinii, krytyki, potrzeb, życzeń, uczuć
– umiejętność odmawiania w sposób nieuległy i nieraniący innych
– umiejętność przyjmowania krytyki, ocen i pochwał
– autentyczność
– elastyczność zachowania
– świadomość własnych zalet, wad i opinii (samoocena)
– wrażliwość na innych ludzi
– stanowczość

Mówimy o sobie, własnych poglądach i uczuciach
Nie ukrywamy się za innymi
Nie oceniamy, nie filozofujemy
Nie używamy „my”
Przyjmujemy postawę „jestem w porządku”

Zasadnicze własności asertywności:
– Postępowanie w sposób uczciwy – potrafisz powiedzieć to, co myślisz tak, aby nikt nie poczuł się urażony
– Nienaruszanie praw – korzystanie z praw osobistych w taki sposób, aby równocześnie szanować i przestrzegać prawa osób trzecich
– Dbanie o własny, dobrze pojęty, interes – umiejętność słusznego oceniania, co jest dla ciebie korzystne i czemu możesz poświęcić swój czas i uwagę.

Przed kontaktem z drugą osobą pozbądź się wszystkich negatywnych uczuć i emocji
Swoje wypowiedzi staraj się rozpoczynać od zdań:
– Cieszę się, że ty…
– Chciałbym, abyś…
– Byłbym wdzięczny, gdybyś…
– Wolałabym, abyś…
– Mam nadzieję, że…
– Czy nie zechciałbyś…
– Chętnie skorzystałbym z twojej pomocy przy…

aserti

Asertywność fizyczna – zdolność do przybierania takiego wyglądu i sposobu zachowania, dzięki czemu można pokazać, że ma się wpływ na aktualną sytuację i w pełni kontroluje się to, co się dzieje. Asertywność fizyczna świadczy również o dużym poczuciu własnej wartości, umiejętności dbania o własne interesy oraz gotowości do obrony swoich praw.

Asertywność fizyczna w praktyce to przede wszystkim:
– jak najczęstsze uśmiechanie się
– ubieranie się w sposób odpowiedni do okoliczności, wieku itp.
– chodzenie sprężystym, zdecydowanym krokiem, z podniesioną głową
– mówienie mocnym, pewnym i jednostajnym głosem
– dbanie o to, by w głosie słychać było pewność siebie i przekonanie o słuszności wypowiedzi
– stosowanie zasady „bądź zawsze uprzejmy i miły”
– zachowywanie się w sposób zdradzający dużą pewność
– podczas rozmowy lub innego kontaktu bezpośredniego należy zawsze patrzeć drugiej osobie prosto w oczy
– podczas witania się lub żegnania należy mocno ściskać drugiej osobie dłoń

Techniki zachowań asertywnych
1. Zdarta płyta – konsekwentne powtarzanie tego samego argumentu, stanowiska, zdania, które zostało wypowiedziane wcześniej.
Stosując tę technikę trzymamy się własnego wariantu w sposób stanowczy, nie zmieniając go pod żadnym pozorem i powtarzając go tyle razy ile będzie trzeba.
Technika ta jest stosowana w sytuacjach, w których nasze argumenty nie docierają do rozmówcy z różnych powodów.
2. Zasłona dymna – pozorne akceptowanie kierowanej krytyki – broni przed agresją werbalną.
3. Asertywne uznanie błędu – uznanie bez nadmiaru poczucia winy „postąpiłem źle, lecz to naprawię”
4. Kompromis – wypracowanie obustronnych ustępstw.
5. Wypytywanie o strony ujemne – Dlaczego sądzisz, że to, co robię, jest złe?
6. Wypytywanie o strony dodatnie – Co dobrego jest w paleniu? Co dobrego jest w wagarach?

Asertywne odmawianie
Asertywne odmawianie zaczynamy od „NIE”, ale nie tłumaczymy się, a wyjaśniamy (powód).
Komunikujemy się niewerbalnie – odmawiamy jasno, krótko i stanowczo. (Np. „tak postanowiłem”, „taka jest moja decyzja”)

Metoda odmawiania bez zrywania
Etap I – Sprawdź, czy propozycja jest korzystna dla ciebie.
Etap II – Jeżeli propozycja jest zła, powiedz najpierw sobie: „nie, tego nie będę robić” i przekonaj się sam, że potrafisz odmówić.
Etap III – Powiedz NIE i ewentualnie zaproponuj coś innego.

Komunikując się w asertywny sposób mówimy to, co mamy na myśli, i przekazujemy to w sposób prosty, stanowczy, jasny, zrozumiały (dla rozmówcy) – bez lęku!
Bądź bezpośredni – mówienie bez owijania w bawełnę, mówienie wprost tego, co chcemy powiedzieć jest efektywniejsze.
Zawsze mów w swoim imieniu – komunikaty typu: „Ja”, „Moim zdaniem”, Myślę, że”, „Uważam” są znacznie efektywniejszym sposobem przekazywania poglądów niż: „Jesteś”, „Postępujesz”, „Powinieneś” itp. Komunikat „Ja” informuje wprost, jakie są moje odczucia (tu i teraz) związane z daną sytuacją czy problemem.
Bądź opanowany – trudno o asertywność, gdy towarzyszy ci napięcie, negatywne emocje. Głębszy oddech pozwoli pozbyć się napięcia i kontrolować emocje.

Komunikatywność
– Werbalnie uczucia wyrażone tonem głosu odbieramy w 38%
– Słowa tylko w 7%
– Niewerbalne uczucia wyrażone językiem ciała (gesty, pozy) oraz mimiką twarzy odbieramy aż w 55%

Prawa asertywności wg Landfielda
– Prawo domagania się tego, czego chcemy
– Prawo do własnego zdania, uczuć i emocji i do odpowiedniego ich wyrażania
– Prawo do podejmowania własnych decyzji i radzenia sobie z ich skutkami
– Prawo dokonania wyboru w kwestii zaangażowania się w cudze problemy
– Prawo do niewiedzy i niezrozumienia czegokolwiek
– Prawo do popełniania błędów
– Prawo do odnoszenia sukcesów
– Prawo do zmiany zdania
– Prawo do prywatności
– Prawo do samotności i niezależności
– Prawo własnej przemiany bycia asertywnym

Przydatne umiejętności
Wytrwałość – przedstaw swój punkt widzenia jasno. Jeżeli uważasz, że twoje racje są słuszne pozostań przy nich. Jeśli ktoś będzie Ci czynił krytyczne uwagi, ignoruj je.
Kompromis – naucz się zawierania takich kompromisów, które nie uczynią Ci krzywdy.
Pytania – jeżeli uważasz, że ktoś zarzuca Ci coś bezpodstawnie, poproś go, aby wyjaśnił, co miał na myśli.
Przyznanie się do błędu – jeżeli pomylisz się i ktoś wypomni Ci twój błąd, po prostu mu przytaknij, a nie sprzeczaj się z nim.

Co przemawia za:
Akceptujesz siebie i innych
Szanujesz siebie i innych
Nie ranisz siebie ani innych i nie pozwalasz na to, aby ktoś ranił Ciebie
Łatwiej osiągasz wytyczone cele i realizujesz swoje potrzeby
Potrafisz wyegzekwować to, co Ci się należy
Nie pozwalasz innym pomiatać sobą ani sam tego nie robisz
Masz większą wiarę w siebie
Masz poczucie kontroli i odpowiedzialności za siebie i swoje życie
O wszystkim sam decydujesz
Nie oszukujesz siebie ani innych
Jesteś sobą i jesteś zadowolony z tego
Jesteś świadom tego, że popełniasz błędy, akceptujesz to i potrafisz się do tego przyznać
Rozumiesz, że inni też popełniają błędy
Potrafisz właściwie wyrażać swoje potrzeby i uczucia, nie raniąc innych
Umiesz mówić „nie” bez poczucia winy.

Co przemawia przeciw:
Możesz nie być lubiany za to, że wyrażasz swoje odczucia, potrzeby i nie dajesz sobą pomiatać.
Mogą zmienić się twoje relacje z innymi. Ci, którzy cię wykorzystywali i manipulowali tobą, mogą się od ciebie odwrócić.
Będziesz musiał sam ponosić odpowiedzialność za siebie i swoje decyzje, nie będziesz zrzucać winy na innych.
Możesz zostać uznany za osobę idącą przebojem przez życie.

Zaćma i jaskra

Zaćma (katarakta) to choroba oczu prowadząca do częściowego lub całkowitego zmętnieniu soczewki. Z kolei zmętnienie soczewki jest jedną z przyczyn ślepoty. Zaćma występuje głównie u osób po 60 roku życia, aczkolwiek wiek ten się obniżył i na zaćmę zapadają już osoby 45-letnie. Zaćma może być skutkiem terapii sterydami, konsekwencją jaskry, cukrzycy oraz urazów oczu. Do zmętnienia soczewki może doprowadzić również silne promieniowanie ultrafioletowe i radioaktywne.

Zaćma może być jedno lub obustronna.

Objawy i przebieg:
– pogorszenie ostrości wzroku
– przymglone i niewyraźne widzenie (aż do całkowitej utraty wzroku)
– zaburzenia w ocenie odległości
– u dzieci zez lub oczopląs
– u starszych zaburzenia w poruszaniu się i/lub samoobsłudze.

Ryzyko zaćmy zwiększają niektóre choroby, np. źle prowadzona cukrzyca oraz niektóre leki np. stosowane w jaskrze.

Badania naukowe wykazały, że jeśli chcemy opóźnić proces rozwoju zaćmy, trzeba jeść dużo warzyw i owoców zawierających przeciwutleniacze. Wskazany jest zdrowy tryb życia, niedopuszczanie do nadwagi, racjonalne odżywianie.

Zaćma może być wrodzona lub nabyta
Podstawowym objawem zaćmy wrodzonej całkowitej jest biała źrenica. Drugim objawem, charakterystycznym dla dzieci, jest odruch polegający na uciskaniu oczu piąstkami lub kciukami.

Zaćma może rozwijać się przez bardzo długi okres czasu, bezobjawowo i bezboleśnie. Jedynym rodzajem leczenia jest leczenie operacyjne.

JazokoJaskra

Jaskra to schorzenie oczu, które prowadzi do trwałego i nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego (neuropatii nerwu wzrokowego), pogorszenia widzenia, a nawet do utraty wzroku.

Wyróżniane są głównie dwie przyczyny jaskry:
1. Nadmierna produkcja tzw. cieczy wodnistej, która nie ma odpowiedniego ujścia z gałki ocznej i gromadzi się w zbyt dużej ilości, powodując wzrost ciśnienia w gałce ocznej oraz ucisk nerwu wzrokowego. Nerw wzrokowy zaczyna obumierać, a normalne widzenie staje się utrudnione lub wręcz niemożliwe.
2. Nieprawidłowy przepływ krwi w naczyniach krwionośnych zaopatrujących nerw wzrokowy. Naczynia nie doprowadzają do nerwu wzrokowego odpowiedniej ilości składników odżywczych i nerw obumiera.

Czynniki ryzyka wystąpienia jaskry:
– rodzinne skłonności do jaskry (dziedziczność)
– rasa
– niedociśnienie
– nadciśnienie (zbyt intensywnie leczone)
– cukrzyca
– miażdżyca
– długotrwały stres
– zaburzenia gospodarki tłuszczowej (hipercholesterolemia, hiperlipidemia)
– podeszły wiek (ilość chorych wzrasta wraz z wiekiem)
– migreny
– objawy naczynioskurczowe (stale zimne stopy i dłonie)
– podwyższony poziom ciśnienia w oku
– chroniczne stosowanie sterydów (ogólne i miejscowe),
– palenie papierosów
– krótkowzroczność (powyżej -4.0 D.)
– wcześniejsze uszkodzenia i zabiegi chirurgiczne na oku.

Osoby o większej liczbie wyżej wymienionych czynników powinny bezzwłocznie przebadać wzrok u lekarza okulisty.
Pierwsze objawy jaskry są zwykle niezauważalne, ale niektóre z osób mogą mieć subiektywne odczucia: „wypychania” gałki ocznej, zmęczenie oczu i bóle głowy. W stadium zaawansowanym jaskra powoduje znaczne zawężenie pola widzenia i pogorszenie ostrości wzroku.
Prawidłowa wartość ciśnienia wewnątrzgałkowego to 10-21 mm Hg. Przeciętnie to około 16 mm Hg. Jednak jaskrze nie zawsze musi towarzyszyć podwyższone ciśnienie w gałce ocznej. Może być i tak, że mimo prawidłowego ciśnienia, pacjent widzi coraz gorzej.
Jaskrę powinien rozpoznać okulista, który wykona pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego, badanie dna oka i nerwu wzrokowego wziernikiem, gonioskopię (badanie kąta przesączania) i komputerowe pole widzenia. Uzupełnieniem diagnostyki są badania, na które kieruje się osoby z podejrzeniem lub stwierdzoną jaskrą: tomografia laserowa nerwu wzrokowego, polarymetria laserowa włókien nerwowych siatkówki, ultradźwiękowy pomiar grubości rogówki.
W Polsce na jaskrę choruje około 700 tysięcy osób.
Okuliści jeszcze nie potrafią całkowicie wyleczyć jaskry, ale mogą spowolnić chorobę.

W zależności od stadium zaawansowania stosuje się różne metody leczenia:
1. Leki: krople do oczu obniżające ciśnienie i poprawiające ukrwienie nerwu wzrokowego
2. Leczenie laserem
3. Leczenie chirurgiczne mające na celu udrożnienie odpływu cieczy.

%d blogerów lubi to: