Przygotowanie do zawodu i perspektywy zatrudnienia

Socjoterapia

Socjoterapia pojawiła się w psychiatrii, gdzie było rozumiana jako metoda, która stawia sobie za zadanie niedopuszczenie do wyizolowania chorego z życia, a jeżeli już do tego doszło, włączenie go do życia z powrotem – uwzględniając i wykorzystując do tego celu wszystkie czynniki socjalne.

Zgodnie ze słownikiem psychologicznym – socjoterapia to organizowanie środowiska społecznego pacjentom w kierunku, by w możliwie dużym stopniu sprzyjało wyzdrowieniu i utrzymaniu zdrowia psychicznego.

W słowniku pedagogicznym podaje się, że socjoterapia jest jednym ze sposobów łagodzenia lub eliminowania negatywnych norm i obyczajów w zachowaniach społecznych lub społecznie niepożądanych. Encyklopedia medycyny – socjoterapia jest to zbiór metod socjotechnicznych polegających na różnorodnych zabiegach korektywnych w stosunku do grupy.

Socjoterapia zajmuje się przede wszystkim grupą, w odróżnieniu od psychoterapii, która zajmuje się głównie jednostką.

Istota socjoterapii

W kręgu zainteresowań pozostają dzieci z problemami szkolnymi, które spowodowane są deficytami parcjalnymi, co w efekcie jest przyczyną ich problemów z zachowaniem – dzieci nadpobudliwe, dzieci z problemami w nauce (spowodowanymi ze względów na opóźnienia szkolne i zaniedbania dydaktyczne) oraz uczniowie agresywni.

Zaburzenia parcjalne (deficyty rozwojowe) dysfunkcje lub fragmentaryczne zaburzenia rozwoju psychomotorycznego – opóźnienie rozwoju psychomotorycznego, wolniejsze tempo rozwoju określonych funkcji. Parcjalne zaburzenia rozwoju psychomotorycznego obejmują większy obszar czynności, na przykład motoryki, rozwoju mowy. Fragmentaryczne zaburzenia rozwoju psychomotorycznego obejmują mniejszy obszar czynności, na przykład tylko motoryki rąk lub tylko mowy czynnej.
Zaburzenia parcjalne to opóźnienia lub zaburzenia jednej lub kilku funkcji psychoruchowego rozwoju dziecka – przy ogólnym poziomie umysłowym odpowiednim do wieku i przy odpowiednim kształtowaniu się pozostałych funkcji i sfer rozwoju.
Zaburzenia parcjalne mogą się ujawniać w sferze percepcyjnej (wzrokowej, słuchowej), kinestetyczno- ruchowej oraz w sferze zdolności matematycznych. Są one następstwem mikro uszkodzeń mózgu we wczesnej ontogenezie, a także wynikiem braku czynników stymulujących rozwój dziecka w środowisku rodzinnym.
Wady są to wszelkiego typu niedorozwoje, zniekształcenia, nieprawidłowa budowa lub „złe działanie” jakiegoś narządu żywego organizmu (wady fizyczne, rozwojowe, wrodzone, nabyte np. wada słuchu, wzroku, postawy, wymowy).
– zaburzenia motoryczne
– zaburzenia procesów poznawczych
– zaburzenia emocjonalno – motywacyjne
– zaburzenia napędu psychoruchowego

W odróżnieniu od psychoterapii – celem socjoterapii jest nie tylko leczenie dzieci z zaburzeniami zachowania, nadpobudliwości i zahamowań, niektórych zaburzeń emocjonalnych, ale także przyświecają jej cele edukacyjne i rozwojowe. U podnóża wielu zaburzeń nieakceptowanych społecznie tkwią czynniki środowiskowe. Wiele z tych dzieci rośnie w warunkach niekorzystnych, gdzie istnieje problem uzależnienia, przestępczości, psychologiczne lub społeczne niedostosowanie rodziców, czy chociażby złe relacje rodziców z dziećmi. Warunki te wpływają na rozwój osobisty i społeczny dzieci i dlatego zadaniem socjoterapii jest wspomaganie ich w tym rozwoju. Wspomaganie rozwoju podczas zajęć socjoterapeutycznych odbywa się m in. poprzez realizację celów edukacyjnych. Cele edukacyjne polegają na poznawaniu przez grupę dzieci różnych zagadnień, które pomagają im sprawniej funkcjonować społecznie i rozwiązywać różne problemy. Takimi celami może być uczenie się rozpoznawania emocji, rozpoznawanie mechanizmów uzależnień, dostarczanie informacji na temat chorób społecznych, rozwiązywania konfliktów. Cele edukacyjne dostarczają dzieciom wiedzy o sobie oraz o innych ludziach, ponadto uczą procesu rozumienia mechanizmów społecznych, co chroni je przed kolejnymi urazami psychicznymi.

Cele rozwojowe są ściśle związane z wiekiem uczestników, ich potrzebami w danym momencie rozwoju. U dzieci w okresie wczesnoszkolnym najważniejsza jest potrzeba aktywności ruchowej, zabawy, potrzeba zdobywania wiedzy, twórczości, wsparcia ze strony dorosłych, potrzeba przebywania w gronie rówieśników. W okresie dorastania dominuje potrzeba wyrażania siebie poprzez różne formy: literatura, marzenia, wyobrażenia potrzeb aprobaty społecznej i autonomii, intymności, niezależności, przynależności społecznej oraz aktywności społecznej. Tematyka zajęć może być osadzona wokół takich zagadnień jak rodzina, miłość, przyjaźń, pomoc w domu, czas wolny – w zależności od wieku i preferencji uczestników oraz rozwoju osobistego, społecznego i moralnego. Istotą zajęć socjoterapeutycznych jest realizacja celów terapeutycznych. terapeutyczne podejście do korekty zachowań dzieci i młodzieży bez względu na przyczynę interwencji. Uważa się, że trudne zachowanie dzieci i młodzieży ma tło psychiczne. Dzieci, które doświadczyły przemocy fizycznej i psychicznej, mają najczęściej wypaczony obraz własnej osoby. Często myślą, że są gorsze od innych, więc muszą być silne, by coś znaczyć. Uważają, że świat jest okrutny i zły, nikt ich nie kocha, i nie czują się (nie są) ważne. Zajęcia socjoterapeutyczne mają dostarczyć takich sytuacji społecznych, które mają charakter doświadczeń korekcyjnych, kompensujących doświadczenia deprawacyjne (niszczące). Chodzi o to, by zajęcia socjoterapeutyczne były okazją do poznania siebie, wypróbowania nowych sposobów zachowań i nabycia umiejętności interpersonalnych jak: asertywność, umiejętność podejmowania decyzji, radzenie sobie z trudnymi sytuacjami, poszukiwanie wsparcia i pomocy.

Struktura zajęć socjoterapeutycznych

Zajęcia socjoterapeutycznych mają charakter ustrukturyzowanych
Każde zajęcia grupowe mają swój cel szczegółowy, który jest podporządkowany celowi głównemu oraz rodzaje aktywności pomagające osiągnięciu zamierzonych celów. Cały cykl spotkań oraz każde spotkanie tworzą dynamiczna całość
I etap – powstawanie grupy
Celem tego etapu jest poznanie się uczestników, wypracowanie norm, które będą obowiązywać oraz budowania atmosfery zaufania i bezpieczeństwa
Dlatego na zajęciach dominują ćwiczenia pomagające poznać siebie nawzajem, ale nie wymagają głębokiego ujawniania się( podawanie imion, hobby)
Następnie wprowadza się i wypracowuje normy, której istnienie daje poczucie bezpieczeństwa. Najczęściej do standardowych zachowań należy dbałość o bezpieczeństwo fizyczne i psychiczne grupy, możliwość wysłuchania każdego, zachowania tajemnicy spotkań oraz regularne uczestnictwo w zajęciach i punktualne przychodzenie na zajęcia.
Właściwy etap pracy z grupą jest przeznaczony na realizację zaplanowanych zajęć terapeutycznych, edukacyjnych i rozwojowych. Może przeznaczony być do pracy z uzależnieniem, nieśmiałością, kontrolą nad emocjami, poczuciem własnej wartości, czy zdobywania nowych umiejętności.
Ostatnim etapem pracy socjoterapeutycznej jest przygotowanie do zakończenia jej funkcjonowania.
Systematyczne spotkania w grupie doprowadzają do wytworzenia wielu więzi miedzy jej członkami, niekiedy bardzo silne
Aby uczestnicy mogli sobie poradzić z emocjami (satysfakcja ze spotkań, ale ich żal z powodu zakończenia), które towarzyszą wygaśnięciu grupy, prowadzący musi doprowadzić do wzmocnienia pozytywnych uczuć, podsumować zdobyte umiejętności i pokazać możliwości wykorzystania ich w codziennym życiu.
Poszczególne zajęcia mają swoją strukturę i formę:
1. Baza spotkania – rytualne powitanie, inicjowanie porządku spotkania, daje możliwość podzielenia się informacjami na temat stanu emocjonalnego
2. Następnie proponuje się gry i zabawy w zależności od potrzeb grupy: energetyzujące lub wyciszające. Potem pojawiają się gry i ćwiczenia, które wywołują sytuacje psychokorekcyjne, edukacyjne lub rozwojowe. Każde ćwiczenie jest zakończone omówieniem. Proces werbalizacji skłoni uczestników do zastanowienia się, nazwania własnych uczuć i dostrzeżenia powiązań pomiędzy wydarzeniami w grupie a zżyciem codziennym.

Zasady pracy socjoterapeutycznej

ZASADA AFIRMACJI, która polega na założeniu, że atmosfera na zajęciach pozwoli na dostrzeganie pozytywnych cech i zdolności uczestników. Unikamy więc krytycznych wypowiedzi i wytykania błędów. Atmosfera afirmacji sprzyja otwartości na nowe komunikaty i nowe sposoby uczenia się, co w efekcie powoduje zmiany w myśleniu na własny temat.

ZASADA BLISKOŚCI – terapeuta musi stworzyć ciepłe i bezpieczne warunki podczas terapii, tak, aby każdy uczestnik czuł, że ma wsparcie. Dlatego prowadzący musi znać każda osobę z imienia, znać jego indywidualność, interesować się jego kłopotami i być nimi zainteresowany. Stan ten można uzyskać poprzez ćwiczenia zmniejszające dystans fizyczny, związany z dotykiem, niewerbalnym wyrażaniem sympatii i gotowością do udzielania wsparcia. Ze względu na kontrowersje, terapeuci unikają kontaktu fizycznego z podopiecznymi.

ZASADA OTWARTOŚCI polega na stworzeniu uczestnikom warunków do wyrażania się i przyjmowania informacji o sobie. W takiej atmosferze możliwe jest ujawnienie wśród dzieci/osoby ważnych dla nich spraw a także szacunku dla doświadczeń i problemów innych. Otwartość może być tylko wówczas, kiedy zostanie zagwarantowane bezpieczeństwo interpersonalne poprzez mowę z uczestnikami, ze wszystko o czym się dowiadujemy jest objęte tajemnicą.

ZASADA ISTNIENIA REGÓŁ I NORM – należy porządkować zajęcia, organizować je i strukturalizować. Normy powinny być zrozumiałe dla uczestników, akceptowane przez nich i umożliwiać przeżywanie pozytywnych doświadczeń, a przede wszystkim osiągnięcie zamierzonych celów. Nie powinno być za dużo norm i należy do nich podejść elastycznie. Normy służą przede wszystkim stworzeniu bezpieczeństwa

Metody pracy z grupą

Najpopularniejsza jest praca w kręgu połączona z techniką rundek, jako forma dzielenia się doświadczeniami, stosuje się ja najczęściej na początku i na końcu zajęć. Kontakt wzrokowy maja wszyscy uczestnicy, sprzyja nawiązaniu kontaktu emocjonalnego, wyrównuje dystans społeczny oraz dystans pomiędzy prowadzącym a uczestnikami. Rundka może polegać na wyrażeniu swoich uczuć lub na wykonaniu ćwiczenia wyrażającego uczucia. Każdy ma prawo a nie obowiązek wypowiedzenia się. Kolejna technika jest burza mózgów. Pozwala ona wyzwolić potencjał grupy poprzez wytworzenie nieskrępowanych pomysłów. W ten sposób można wybrać, albo najciekawszy projekt. Szczególnie często stosuje się burze mózgów w grupach 3-5 osób – przy realizacji niektórych ćwiczeń. Ważną techniką wypowiedzi dla dzieci i młodzieży, szczególnie z problemami komunikowania się, są prace plastyczne. W pracach plastycznych wydobędziemy z nich uczucia i ich wiedzę o świecie. Wspólne rysowanie w grupie lub przez grupę sprzyja lepszemu porozumiewaniu się. Działania plastyczne nie powinny być oceniane pod kątem zdolności, aby nie zrażać nikogo do ich wykonywania. Ważną odmianą tej techniki jest rysunek terapeutyczny, który można potraktowac jako osobna technikę. Poprzez rysowanie dzieci ujawniają swoje przeżycia. Do najbardziej znanych takich testów należą NARYSUJ RODZINĘ i DOM-DRZEWO-CZŁOWIEK. Testy te mogą uzupełnić nasza wiedze o dziecku, ale trzeba uważać żeby nie doszło do nadinterpretacji

Inna metoda jest śpiew i muzykowanie. Można wykorzystać do wspólnego śpiewania odpowiedni dobrane piosenki albo wykorzystać muzykoterapię. Bardzo lubiana jest zabawa z instrumentami lub wykorzystanie różnych przedmiotów do wytworzenia dźwięku. Kolejnymi technikami, które można wykorzystać w pracy socjoterapeutycznej jest psychodrama, socjodrama oraz inscenizacja i odgrywanie scenek. Psychodrama ma za zadanie oczyszczenie z napięć i emocji poprzez spontaniczne odegranie ról Socjodrama koncentruje się na zbiorowości i jej zadaniem jest polepszenie stosunków pomiędzy członkami grupy. Inscenizacja polega na odgrywaniu jakiegoś zdarzenia wg gotowego lub przygotowanego przez grupę scenariusza. Tematem inscenizacji jest np. problem, który pojawił się w grupie. Następnie zapoznaje się grupę ze scenariuszem i ustala się cele, następnie grupa dzieli się na widzów i aktorów, którzy dzielą się rolami. Potem następuje zmiana ról, widzowie są aktorami. Pokazuje to wtedy odmienny przebieg zdarzenia. Ta metoda jest szczególnie przydatna w ćwiczeniu nowych zachować oraz odreagowania emocjonalnego. Można te terapie pokazać jako kukiełki, szczególnie dla dzieci niemych Podstawową forma pracy w socjoterapii jest zabawa (ludoterapia). Dzieci z problemami społecznymi często nie umieją bawić się i śmiać. Źródłem zabawy mogą być sytuacje spontaniczne, ale także formy zorganizowane, które maja swój początek i koniec oraz fabuł i treść i organizację. Odmiana zabawy są różnego rodzaju i gry. Mogą to być gry z rywalizacją, gry ruchowe, czy psychologiczne, np. gry planszowe, rebusy. Dzieci maja okazję rozwijać się.

PARADOKS – to inna technika. Terapeuta zamiast usuwać problem wzmacnia go, zaleca się wywołanie symptomów, a pacjent ma utrzymywać objawy. Efektem powinno być szybkie usuwanie problemu.

ZAKŁAD – to kolejny sposób w terapii. Uważa się, że ta technika, nie szodzi, może tylko pomóc

TERAPIA GESTALT – technika z młodzieżą.

%d bloggers like this: